Ăn cơm văn phòng ở Hà Nội khi đang giảm cân: chọn món thế nào cho đỡ đói mà vẫn giữ cân?
Mười hai giờ kém năm, chị đứng trước tủ kính quán cơm dưới tòa nhà, sau lưng còn bốn người xếp hàng, cô bán hàng cầm sẵn cái muôi hỏi "em lấy gì", và chị có chừng năm giây để quyết.
Bài này không bắt chị mang cơm hộp hay nhịn trưa; nó giúp chị có sẵn một cách chọn cho năm giây đó, và một cách tự soi lại khay của mình bằng một tấm ảnh.
Vậy trước tủ kính mười mấy món, chị nên chỉ tay vào món nào trước?
Trả lời nhanh trong 30 giây
- Gọi rau trước, món mặn sau: xin thêm một phần rau luộc hoặc rau xào để rau chiếm gần nửa khay.
- Một món đạm là đủ: cá kho, đậu phụ, trứng luộc, thịt luộc, gà luộc. Đồ chiên để dành hôm khác.
- Cơm lưng bát, không bỏ cơm: nhịn hẳn bữa trưa thì ba giờ chiều rất dễ tìm đồ ngọt.
- Xin "không rưới nước thịt": phần nước sốt khó nhìn thấy mà rất dễ ăn nhiều.
- Khi nào cần hỏi bác sĩ: nếu chị đang có bệnh cần chế độ ăn riêng (được dặn ăn nhạt, kiêng đường, kiêng đạm…), chị làm theo lời bác sĩ của mình trước. Bài này là cách chọn món cho người khỏe.
Vì sao chị văn phòng ở Hà Nội cần đọc khác
Phần lớn bài "ăn gì để giảm cân" trên mạng viết cho người tự nấu: ức gà, gạo lứt, salad cân từng gram. Chị ngồi văn phòng 8–10 tiếng mỗi ngày thì khác ở ba chỗ.
Chị không chọn được bếp: dầu mỡ và nêm nếm là của quán. Chị có rất ít thời gian: mười hai giờ xuống, một giờ lên, giữa đó còn xếp hàng, còn trả lời tin nhắn cô giáo chủ nhiệm. Và chị hiếm khi ăn một mình.
Nên thay vì học thuộc một thực đơn, chị cần một cách nhìn khay. Mình không chọn được bếp. Mình chọn được khay.
Một khay cơm văn phòng thường có gì, và năng lượng là bao nhiêu?
Một suất cơm bình dân ở Hà Nội, dù chị ăn ở khu Cầu Giấy hay khu Đống Đa cũ, thường ghép từ mấy phần quen thuộc dưới đây.
| Phần trong khay | Món hay gặp | Điều cần để ý |
|---|---|---|
| Cơm | một bát đầy, có quán cho thêm không tính tiền | lượng cơm khác nhau nhiều nhất giữa các quán |
| Món mặn chính | thịt rang, thịt kho trứng, cá kho, gà rang, đậu sốt cà chua | món nhiều nước kho, nhiều mỡ thì phần sốt hay bị rưới lên cơm |
| Món phụ | trứng rán, đậu rán, chả, nem | phần lớn là đồ chiên |
| Rau | rau muống, bắp cải, su su luộc hoặc xào | thường là ô ít nhất trong khay |
| Canh | canh rau, canh chua | dễ bị bỏ qua vì vội |
| Đồ uống | trà đá, hoặc trà sữa mua thêm | trà sữa buổi trưa hay đi kèm một cốc nữa lúc ba giờ |
Còn câu "bao nhiêu calo" thì tôi nói thật: tôi chưa tìm được nguồn đáng tin nào tính sẵn năng lượng cho một suất cơm văn phòng, vì mỗi quán nấu một kiểu, xới một kiểu.
Con số gần nhất có ghi rõ khẩu phần là một ví dụ về cơm tấm. Theo VnExpress Sức khỏe (26/05/2017), một đĩa gồm 1,5 bát cơm tấm, 70 g sườn, 1 quả trứng vịt, 10 g bì, 20 g chả trứng, 10 g lạp xưởng cùng ít dưa leo, cà chua và 10 g mỡ hành có khoảng 767 kcal. Đó là cơm tấm, không phải khay cơm quán Hà Nội, chỉ là một ví dụ tính theo bảng. Nhưng nó cho thấy thêm một quả trứng, một miếng chả, một thìa mỡ hành thì con số cộng lên nhanh hơn chị tưởng. Vì thế tôi không đưa con số cho khay cơm văn phòng. Tôi chỉ chị nhìn tỷ lệ.
Khay 4 ô: nửa rau, một phần tư đạm, một phần tư cơm
Theo Đĩa ăn lành mạnh của Trường Y tế Công cộng Harvard T.H. Chan, rau và quả chiếm khoảng nửa đĩa, ngũ cốc một phần tư, đạm một phần tư. Harvard cũng nói rõ đây là tỷ lệ tương đối, không có số calo hay số gram cố định, và khoai tây không được tính là rau.
Theo WHO, trang "Healthy diet", người trưởng thành nên ăn ít nhất 400 g rau và quả mỗi ngày, và giữ muối dưới 5 g mỗi ngày.
Đĩa của Harvard là đĩa Mỹ. Tôi không dịch nguyên xi thành "một phần tư phải là gạo lứt". Cơm trắng của quán vẫn ăn được, chỉ cần lưng bát. Áp vào khay quán thì như sau:
| Ô trong khay | Nên có gì | Câu nói với cô bán hàng |
|---|---|---|
| Nửa khay | rau luộc hoặc xào, thêm bát canh rau | "Cô cho em hai phần rau nhé" |
| Một phần tư | một món đạm: cá, đậu, trứng, thịt nạc, gà | "Em lấy cá kho thôi, không lấy thêm trứng rán" |
| Một phần tư | cơm, khoảng lưng bát | "Cô xới cho em ít cơm thôi" |
| Bên cạnh | trà đá hoặc nước lọc | (không cần nói gì) |
Ăn cơm văn phòng thế nào khi đang giảm cân?
Đây là câu chị em văn phòng hay hỏi. Tôi trả lời bằng sáu cách gọi món, không cần mang hộp:
- Nói món rau trước tiên. Rau nằm trong khay rồi thì chỗ cho đồ chiên tự hẹp đi.
- Một món đạm luộc, hấp hoặc kho thay vì hai món chiên.
- Xin không rưới nước thịt lên cơm. Muốn thì xin để riêng một góc.
- Xin ít cơm ngay lúc gọi, dễ hơn cố để thừa.
- Ăn canh và rau trước, rồi mới ăn cơm với món mặn.
- Trà đá thay trà sữa, ít nhất vào những ngày trong tuần.
Một câu chị em hay hỏi: "Trưa nay em gọi thịt rang với trứng rán, có sao không?" Không có món nào bị cấm cả. Chuyện nằm ở chỗ cả hai món đều nhiều dầu, và khay đó thường không còn chỗ cho rau. Cách đổi tôi thấy dễ theo: đổi một trong hai sang món luộc hoặc kho, rồi thêm một phần rau. Vẫn là bữa trưa chị thích, chỉ khác tỷ lệ.
Tại sao ăn ít cơm vẫn béo?
Có chị bớt cơm mà quần vẫn chật. Mấy chỗ hay gặp là: bớt cơm nhưng thêm một món chiên, nước sốt rưới đầy, cốc trà sữa lúc chiều, và cuối tuần ăn bù cho cả tuần "đã kiêng".
Theo WHO, giữ tổng chất béo dưới 30% năng lượng ăn vào có thể giúp tránh tăng cân không mong muốn. Ngoài ra, theo cách tôi nhìn khay, dầu mỡ, đồ uống ngọt và bữa bù cuối tuần cũng cộng vào, chứ cơm không đứng một mình.
Nếu chị ăn ít thật, đã ghi chép cẩn thận vài tuần mà cân vẫn tăng nhanh không rõ lý do, câu đó chị mang tới bác sĩ, không phải tới tôi.
Bảng món hay gặp: gọi thường, gọi ít, để dành hôm có dịp
Đây là cách tôi chia nhóm khi soi đĩa, không phải danh sách cấm. Mỗi quán nấu mỗi kiểu, chị dùng như gợi ý.
| Nhóm | Gọi thường | Gọi ít | Để dành hôm có dịp |
|---|---|---|---|
| Rau | rau luộc, canh rau, rau xào ít dầu | rau xào nhiều dầu tỏi | không cần để dành |
| Đạm | cá kho, đậu phụ luộc hoặc sốt cà chua, trứng luộc, thịt luộc, gà luộc | thịt rang, thịt kho trứng (ăn thịt, bớt nước kho), trứng rán | nem rán, sườn chua ngọt, đồ chiên giòn |
| Cơm | lưng bát | một bát đầy | cơm thêm, cơm rang |
| Đồ uống | trà đá, nước lọc | trà ít đường | trà sữa, nước ngọt |
Tám thực đơn cá nhân tôi đã làm đều dùng đồ ăn thường. Khay cơm quán cũng là đồ ăn thường, chỉ cần chọn lại tỷ lệ.
Soi đĩa cơm: chụp khay thế nào để tôi xem được?
Soi đĩa cơm là việc tôi làm qua Zalo: chị chụp khay, gửi cho tôi, tôi xem và góp ý miễn phí. Để tấm ảnh nói được nhiều nhất, chị chụp thế này:
- Chụp thẳng từ trên xuống, lấy trọn cả khay.
- Đặt đôi đũa cạnh khay để tôi có một cái thước ước lượng cỡ phần ăn.
- Chụp trước khi ăn, không phải lúc đã gắp gần hết.
- Chụp cả cốc nước nếu hôm đó chị mua thêm đồ uống.
Tôi nhìn tỷ lệ rau, đạm, cơm, số món chiên, lượng nước sốt và đồ uống. Rồi tôi góp ý ngắn. Nếu chị làm được thì mỗi lần chỉ đổi một thứ cho dễ giữ. Giới hạn: một tấm ảnh không cho ra con số calo chính xác, và tôi không thay được bác sĩ.
Tại sao cứ 3 giờ chiều ở văn phòng là thèm đồ ngọt?
Cảnh này hay đi cùng một khay trưa quá ít, hoặc thiếu rau và đạm, rồi ngồi liền bốn tiếng trước màn hình. Theo một bài của Cedars-Sinai, bỏ bữa hoặc thiếu chất dinh dưỡng cần thiết có thể khiến người ta đói hơn và thèm đồ ngọt, đồ ăn vặt. Ba việc nhỏ chị có thể thử: ăn trưa đủ rau và một món đạm; để sẵn một quả chuối hoặc hộp sữa chua cho lúc ba giờ; đứng dậy đi một vòng hành lang trước khi mở ví mua trà sữa. Còn nếu chị hay run tay, vã mồ hôi, mệt lả kèm cơn thèm ngọt, hãy hỏi bác sĩ.
Hôm nào cả phòng rủ ăn bún thay cơm, chị đọc thêm bài bún chả bao nhiêu calo. Muốn ghép bữa trưa vào một kế hoạch cả tuần, chị xem cách giảm mỡ bụng cho nữ văn phòng. Còn mùa liên hoan sắp tới thì có bài ăn tiệc cuối năm vẫn giữ cân.
"Ăn quán thì làm sao giữ cân được?"
Được. Chị không cần kiểm soát bếp của quán, chỉ cần kiểm soát tỷ lệ trong khay và làm lại đều đặn. Một khay cơm không quyết định gì cả. Năm khay trong tuần mới là con số đáng xem: ba khay đủ rau, một món đạm, cơm lưng bát là chị đã đổi được hơn nửa tuần mà không nấu thêm bữa nào.
Nhưng cách này không hợp với mọi người:
- Người đang có bệnh cần chế độ ăn riêng, hoặc đang mang thai, đang cho con bú: hỏi bác sĩ của chị trước, rồi mới áp bảng trên.
- Người muốn giảm nhanh bằng cách nhịn trưa. Tôi từ chối nhận những ai muốn giảm cân nhanh mà không tập và không điều chỉnh ăn theo hướng dẫn. Nhịn trưa không phải là điều chỉnh ăn.
Một con số nhỏ mà thật đáng tin hơn một lời hứa lớn. Một khay cơm chụp thật cũng vậy.
Lưu ý: Bài viết chia sẻ kinh nghiệm và kiến thức phổ thông, không thay thế chẩn đoán hay điều trị của bác sĩ. Kết quả có thể khác nhau tùy cơ địa và mức độ tuân thủ của mỗi người. Nếu bạn đang có bệnh lý, đang mang thai hoặc đang điều trị, hãy hỏi ý kiến bác sĩ trước khi thay đổi chế độ ăn và tập luyện.